Φιλοσοφική Άσκηση «ΑΛΗΘΕΙΑ»: τι είναι;


Πέμπτη, 21 Μαΐου 2015

Παιδεία: το μέλλον μιας επένδυσης διαρκούς απόδοσης

Ημερίδα “Επενδύστε στην Παιδεία”
Πανεπιστήμιο Κύπρου, 16 / 05 / 2015

Επιτρέψτε μου να συγχαρώ την κυπριακή ομάδα εθελοντών της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας «Επενδύστε στην Παιδεία» και τον Όμιλο Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Κύπρου για τη διοργάνωση της Ημερίδας, και να τους ευχαριστήσω για την πρόσκληση να συμμετάσχω σε αυτή. Η Ευρώπη μόνο με τέτοιες πρωτοβουλίες – πολιτών – θα ολοκληρωθεί στην ουσία της, ως συνασπισμός πολιτισμού μιας ευρωπαϊκής κοινότητας προτύπου ειρηνικής συμβίωσης των λαών, βιώσιμης κοινής ανάπτυξης και κοινωνικής δικαιοσύνης.
Καταλύτης για την επίτευξη των στόχων αυτών είναι η παιδεία, η οποία σήμερα, εκ των πραγμάτων, είναι δαπανηρή όπως δεν ήταν σε άλλες εποχές. Ποια επένδυση, όμως, δεν είναι δαπανηρή; Άλλωστε, ας μην ξεχνάμε, στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού η παιδεία, όπως την ξέρουμε σήμερα, είναι ο νεαρότερος πολιτειακός θεσμός, με ζωή δύο μόλις αιώνων. Γι’ αυτό η έκρηξη της παιδαγωγικής έρευνας, γι’ αυτό οι εκπαιδευτικοί πειραματισμοί, γι’ αυτό τα – πολλά – προβλήματα στην παιδεία. Πρωτοβουλίες όπως αυτή, μιας ευρωπαϊκής δεξαμενής προβληματισμού για την παιδεία, διασφαλίζουν τη συμμετοχή των πολιτών της Ευρώπης στις αποφάσεις για την Παιδεία, υπενθυμίζοντας, κυρίως, ότι στην Παιδεία τίποτα δεν τελειώνει την προσπάθεια παρά μόνο η ίδια η προσπάθεια, η οποία αποτελεί την πεμπτουσία της επιχείρησης της παιδείας, όπως κάθε επιχείρησης.
Στον κόσμο των επιχειρήσεων, η απόφαση για τη χρηματοδότηση μιας επένδυσης λαμβάνεται στη βάση της πρόβλεψης για την κερδοφορία της επιχείρησης. Όσο περισσότερα τα προσδοκώμενα κέρδη, τόσο πιο γενναιόδωρη η προκαταβολική οικονομική στήριξη του έργου. Πάντα, φυσικά, λαμβάνεται υπόψη το διαχειρίσιμο του επιχειρούμενου ρίσκου. Η επιτυχία καμιάς επιχείρησης δεν είναι προδιαγεγραμμένη. Η προσδοκία της επιτυχίας είναι ο βασικός χορηγός της επιχείρησης.  Στην ομιλία μου θα υποστηρίξω ότι η επένδυση μιας κοινωνίας στην παιδεία συγκεντρώνει όλους τους θετικούς δείκτες μιας μακροπρόθεσμα αποδοτικής επιχείρησης και ελάχιστους αρνητικούς.  Ο βασικότερος αρνητικός είναι ο δείκτης της σχέσης της προσφοράς και της ζήτησης. Αυτός ο δείκτης, όμως, εξαρτάται από την αστοχία στην επιλογή του προϊόντος. Η επιτυχία του προϊόντος της παιδείας ως αντικειμένου ζήτησης, έχει σχέση με την κοινωνία στην οποία απευθύνεται, στην ομάδα στόχο των καταναλωτών.
Καταναλωτές για το προϊόν της παιδείας υπάρχουν πάντα σε μια κοινωνία. Για τα ποικίλα προϊόντα της παιδείας, η κατανάλωση είναι δεδομένη. Το κέρδος, όμως, από την επιχείρηση της εκπαίδευσης, δεν είναι μόνο οικονομικό για την κοινωνία των πολιτών και για το κράτος προνοίας. Αντικατοπτρίζεται, επίσης, στη διατηρησιμότητα της κοινωνικής υποδομής, που καθιστά αναγκαία αλλά και εφικτή την επιχείρηση της παιδείας. Έτσι, σε κάθε συγκεκριμένη κοινωνία το κράτος – επιχειρηματίας επενδύει σε ένα προϊόν παιδείας πρωτίστως προορισμένο για μια κοινωνία με συγκεκριμένες ανάγκες και με συγκεκριμένους στόχους. Και, όπως για κάθε προϊόν, η επιτυχία του προϊόντος της Παιδείας εξαρτάται από τη συντήρηση και την ανανέωση, εξαιτίας της ποιότητας του προϊόντος, τόσο της ανάγκης όσο και του στόχου της ομάδας - στόχου να καταναλώσει το συγκεκριμένο προϊόν. Αυτό, για μια κοινωνία, σημαίνει την ανανέωση της ίδιας της κοινωνίας, που αντικατοπτρίζεται στη διάρκεια της κοινωνικής υγείας και τη συνοχή του κοινωνικού ιστού.
Έτσι, όταν μια πολιτεία επενδύει στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ξέρει ότι η επένδυσή της για κάθε γενιά ή τάξη μαθητών θα αποδίδει προοπτικά για τα επόμενα εβδομήντα χρόνια, όσα το μέσο προσδόκιμο ζωής για έναν σύγχρονο άνθρωπο. Όταν επενδύει στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση αναμένει κερδοφορία για τα επόμενα σαράντα έως πενήντα χρόνια, για κάθε γενιά, αφού στόχος της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι, κυρίως, η προετοιμασία για σπουδές που θα οδηγήσουν στην επαγγελματική αποκατάσταση και την κοινωνική στελέχωση με επαγγελματίες κάθε είδους.
Όταν, τέλος, η Πολιτεία επενδύει στην Πανεπιστημιακή έρευνα και εκπαίδευση, επενδύει όχι μόνο για το μέλλον των ανθρώπων που θα καταναλώσουν το προϊόν της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, στα επόμενα τριάντα ή τριανταπέντε χρόνια.  Επενδύει, στην πραγματικότητα, σε ένα μέλλον που δεν μπορούμε να φανταστούμε πόσο βαθιά στον χρόνο μπορεί να πάει. Οι ευεργετημένοι από το Πανεπιστήμιο με γνώσεις και δεξιότητες, θα διδάξουν τους αυριανούς δασκάλους, θα εμβολιάσουν με αυξητική ορμόνη μέλλοντος κάθε πόρο δέρματος της κοινωνίας στην οποία θα ζήσουν, θα εργαστούν, θα δημιουργήσουν.
Επειδή, φυσικά, οι τρεις βαθμίδες της εκπαίδευσης στον σύγχρονο κόσμο είναι οργανικά συνδεδεμένες μεταξύ τους, εκείνοι που θα σπουδάσουν στο Πανεπιστήμιο προετοιμάζονται ήδη από το Δημοτικό. Και οι σπουδές που θα κάνουν εξαρτιούνται τα μέγιστα από το πνεύμα της παιδείας που παρέχεται στις δύο πρώτες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Φυσικά, πρέπει εδώ να διευκρινίσουμε κάτι. Όπως σε κάθε επιχείρηση, έτσι και στην Παιδεία, η επιτυχία δεν κρίνεται μόνο από το ποσό των χρημάτων που δαπανά η Πολιτεία. Πρέπει, εκτός από χρήματα, οι πολιτειακοί υπεύθυνοι να επενδύουν χρόνο και προσοχή στο παιδευτικό εγχείρημα. Οι καλύτερες υποδομές και εγκαταστάσεις δεν μπορούν να αποδώσουν τα προσδοκώμενα χωρίς το κατάλληλο έμψυχο δυναμικό που θα στελεχώσει τις υπηρεσίες της εκπαίδευσης. Οι πολιτειακοί αρμόδιοι είναι υπεύθυνοι για την επιλογή του προσωπικού, για τους στόχους που θα θέσουν, για την επίβλεψη, τη διαχείριση, την αποτίμηση της λειτουργίας του εγχειρήματος της Παιδείας. Η οικονομική δέσμευση της Πολιτείας, όμως, προέχει. Γιατί και μόνο η ανησυχία για την απώλεια ή τη σπατάλη κεφαλαίου, κοινωνικών πόρων, αποτελεί διαρκές κίνητρο για να ασχολείται μια Πολιτεία με την Παιδεία της.
Έτσι, στη βάση του σκεπτικού που σας ανέπτυξα ως τώρα, η κατανομή της οικονομικής στήριξης στις τρεις βαθμίδες της εκπαίδευσης πρέπει, θεωρώ, να πάρει την εξής μορφή. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση έμφαση πρέπει να δίδεται στην ενίσχυση της δέσμευσης του εκπαιδευτικού προσωπικού με το έργο του. Οι δάσκαλοι πρέπει να αισθάνονται ότι ο ρόλος τους είναι σημαντικός και καθοριστικός για το σύνολο παιδευτικό εγχείρημα της Πολιτείας. Αυτό δεν σημαίνει πλουσιοπάροχες μισθολογικές απολαβές. Σημαίνει, όμως, πλουσιοπάροχη μέριμνα για τις συνθήκες διαβίωσης εκπαιδευτικών και μαθητών μέσα στα σχολεία. Αυτό που σήμερα, σε εποχή κρίσης, λαμβάνεται ως μέριμνα πολιτειακή για την ενίσχυση του ηθικού κυρίως των εκπαιδευτικών και των μαθητών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, πρέπει να επεκταθεί, ως πολιτική κοινωνικών παροχών, σε κάθε εποχή. Πρέπει, για δασκάλους και παιδιά, το σχολείο να είναι το δεύτερο αν όχι το πρώτο σπίτι τους. Σε ό,τι αφορά τους μαθητές, η εντύπωση από τη ζωή στο Δημοτικό Σχολείο είναι καθοριστική για τη διάθεση να μάθουν και να συνεχίσουν να μαθαίνουν. Έτσι, για παράδειγμα, η σίτιση στο Δημοτικό Σχολείο πρέπει να παρέχεται δωρεάν από την Πολιτεία, σε εκπαιδευτικούς και μαθητές. Το κόστος για την Κύπρο, υπολογίζω, δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 30.000.000 Ευρώ ετησίως.
Στη Μέση Εκπαίδευση, έμφαση πρέπει να δίδεται σε ό,τι περισσότερο απασχολεί εκπαιδευτικούς και μαθητές: το υλικό και τα μέσα της Παιδείας. Αυτό σημαίνει: περισσότερα και καλύτερα εκπαιδευτικά εγχειρίδια, μεγαλύτερες βιβλιοθήκες, εποπτικά μέσα και εργαστήρια, χώροι, επίσης, και εγκαταστάσεις για την αναψυχή εκπαιδευτικών και μαθητών. Η επένδυση αυτή γίνεται μια φορά, και στην αρχή κοστίζει, αλλά, σε βάθος χρόνου, και για τα οφέλη που απορρέουν από την ενίσχυση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, το κόστος είναι μικρό. Ας μην ξεχνάμε ότι, σ’ ένα βαθμό, η παραβατικότητα και οι ισχνές επιδόσεις υπολογίσιμου ποσοστού μαθητών στο Γυμνάσιο και το Λύκειο, μπορεί να οφείλεται και στα μη επαρκή γνωσιακά ερεθίσματα που παρέχει η Μέση Εκπαίδευση στους μαθητές.
Τέλος, η Τριτοβάθμια εκπαίδευση, με τα χαρακτηριστικά που ανέφερα πριν, είναι η Παιδεία με τις περισσότερες απαιτήσεις σε υποδομές ερευνητικής απόβλεψης. Βιβλιοθήκη, εργαστήρια, διεθνής διασυνδεσιμότητα. Αυτά κοστίζουν αρκετά. Σε οικονομικά μεγέθη, ετησίως, και αναλογικά, περισσότερο από δαπάνες για υλικοτεχνική υποδομή στις άλλες δύο βαθμίδες, παρόλο που τα κρατικά πανεπιστήμια είναι λίγα και τα σχολεία πολλά. Ποτέ, όμως, το κόστος για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση δεν είναι μεγάλο, αν σκεφτεί κανείς τα πολλαπλάσια και πολλαπλασιαστικά οφέλη που απορρέουν από αυτή.

Το Πανεπιστήμιο είναι, κι αν δεν είναι πρέπει να είναι, ο καθρέφτης μιας κοινωνίας· κι όταν κοιτάζει εκεί να χαίρεται με την εικόνα της. Όχι, φυσικά, ότι οι άλλες βαθμίδες της εκπαίδευσης δεν είναι τέτοιος καθρέφτης. Κι εκείνες είναι. Η εικόνα σ’ εκείνες, απλώς, την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αλλάζει γρήγορα. Στο Πανεπιστήμιο μένει, ή πρέπει να μένει, σταθερή. Η Παιδεία είναι μια επένδυση διαρκούς απόδοσης. Και είναι ο μοναδικός τέτοιος θεσμός κάθε κοινωνίας. Τα έξοδα μιας Πολιτείας για την Παιδεία ποτέ δεν είναι αρκετά. Όλα δικαιολογούνται! Σας ευχαριστώ!  

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου